BES Fon Seçimi Nasıl Yapılır? Fon Türleri

BES'te fon seçimi, emeklilik planınızda sunulan fonlar arasından birikiminizin ve yeni katkı paylarınızın hangi fonlara hangi oranda yatırılacağını belirlemektir. Hiç seçim yapmazsanız birikiminiz standart fonda değerlendirilir. Fon dağılımını yılda en fazla 12 kez değiştirebilir, her değişiklikte en fazla yirmi fon seçebilirsiniz. Sistemde getiri garantisi yoktur; seçim sizin risk tercihinize bağlıdır.

BES'te Fon Seçimi Neden Önemlidir?

Bireysel emeklilikte ödediğiniz katkı payları emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Emeklilik Gözetim Merkezi'nin (EGM) açıklamasına göre emeklilik yatırım fonu, emeklilik şirketince kurulan, tüzel kişiliği olmayan ve portföy yönetim şirketlerince yönetilen bir fondur; türü, içerdiği yatırım araçlarına göre belirlenir. Bu fonlar yalnız BES'e girenler tarafından alınabilir ve uzun vadeli stratejiyle yönetilir. EGM, BES'te herhangi bir getiri garantisi verilmediğini açıkça belirtir. Birikiminizin ne kadar büyüyeceğini ödediğiniz tutar kadar seçtiğiniz fonların içindeki varlıklar da belirler. Bu yüzden fon seçimi, sözleşmeyi imzalarken bir kez yapılıp unutulacak bir işlem değildir. Planınızı açmadan önce ürün ayrıntıları için bireysel emeklilik sayfamıza bakabilirsiniz.

BES Fon Türleri Nelerdir?

EGM'nin fon bilgileri sayfası, emeklilik yatırım fonlarını portföylerinin ağırlıklı olarak hangi varlıklardan oluştuğuna göre sınıflandırır. Planınızda hangi türlerin bulunduğu emeklilik şirketinize ve planınıza göre değişir.

Fon Seçmezseniz Birikiminiz Nerede Değerlendirilir?

Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik madde 10'a göre sözleşme kurulurken herhangi bir tercih yapmazsanız birikiminiz öncelikle standart fonlarda yatırıma yönlendirilir. Standart fondan ayrılmak istediğinizde, isterseniz emeklilik şirketi size sonucu bağlayıcı olmayan bir risk profil anketi sunar. Anket bir öneri üretir; kararı siz verirsiniz. Faiz hassasiyetiniz varsa, EGM'ye göre sistemde faiz içermeyen araçlara yatırım yapan ve ilgili emeklilik şirketinin danışma kurulu onayından geçmiş katılım fonları da sunulur. Bu fonlar katılma hesapları, kira sertifikaları, katılım endekslerine uygun hisse senetleri ile altın ve kıymetli madenlerden oluşabilir.

BES Fon Dağılımı Nasıl Değiştirilir?

Fon dağılımı değişikliğinin kuralları Yönetmelik madde 10'da yazılıdır. Değişiklik hem mevcut birikiminizin hem de bundan sonra ödeyeceğiniz katkı paylarının fonlar arasındaki dağılımını kapsar.

1. 1

   Hakkınızı bilin: Birikiminizin ve katkı paylarınızın fonlar arasındaki dağılım oranlarını ya da tutarlarını bir yılda en fazla 12 kez değiştirebilirsiniz.

2. 2

   Fonlarınızı seçin: Her değişiklikte, Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS) üzerinden sunulan başka şirketlerin fonları dahil en fazla yirmi fon seçebilirsiniz. BEFAS'taki bir fonu seçmeden önce şirketiniz sizi bilgilendirip onayınızı alır.

3. 3

   Talebinizi iletin: Talep yazılı olarak, şirketin çağrı merkezinden, internet sitesindeki güvenli sayfanızdan ya da diğer elektronik iletişim araçlarıyla yapılır.

4. 4

   İşlemin süresi: Şirket, talebin ulaştığı tarihten itibaren iki iş günü içinde gerekli talimatları verir. Değişiklik, ilgili fonlardan valör süresi en uzun olana göre belirlenen tarihte tamamlanır; devam eden bir alım satım varsa işlem onun bitiminden sonra başlar.

5. 5

   İptal hakkı: Talebinizi belirlenen esaslara göre iptal edebilirsiniz; iptal edilen talep, yıllık değişiklik hakkınızdan düşülmez.

Fon Seçimini Bir Uzmana Bırakabilir misiniz?

Evet. Yönetmelik madde 10, fon tercih ve fon dağılımı değişikliği hakkınızı emeklilik şirketi aracılığıyla Sermaye Piyasası Kurulunca portföy yöneticiliği yapmaya yetkilendirilmiş bir kuruluşa devretmenize izin verir. Bu durumda değişiklikleri o kuruluş yapar. EGM'nin tanımladığı yaşam döngüsü ya da hedef fonlar da stratejiyi emeklilik tarihinize ve yaşınıza göre kuran bir seçenektir. Fonlar dışında emeklilik planınızı da değiştirebilirsiniz: Yönetmelik madde 11'e göre emeklilik planı bir yılda en fazla dört kez değiştirilebilir. Planınızda istediğiniz fonlar yoksa birikiminizi başka bir şirkete aktarmak da mümkündür; bunun için sözleşmenin yürürlükten itibaren en az iki yıl şirkette kalması, başka şirketten aktarılarak kurulmuşsa en az bir yıl kalması gerekir. Aktarım, birikimin ve devlet katkısı hesabının tamamını kapsar.

Fon Seçerken Kesintilere Nasıl Bakmalısınız?

Getiriyi etkileyen ama çoğu zaman gözden kaçan unsur kesintilerdir. Yönetmelik madde 23'e göre giriş aidatı, yönetim gider kesintisi ve fon toplam gider kesintisi ile bunların uygulanma şekli teklif formunda ve emeklilik sözleşmesinde açıkça yazılır. Oranlar fona ve şirkete göre değiştiği için burada rakam vermiyoruz; fonlar için güncel oranları Sermaye Piyasası Kurulu'nun emeklilik yatırım fonlarının fon işletim gideri ve fon toplam gider kesintisi oranları sayfasından görebilirsiniz.

• Fon toplam gider kesintisi (madde 22)

  Fon işletim gideri dahil fonun giderleri için fondan yapılır. Oranı, yönetmelik ekindeki azami oranları aşmayacak şekilde fon içtüzüğünde belirlenir; şirket bunu her gün kontrol eder ve aşan tutar fona geri yansıtılır. Kesinti fondan alındığı için iki fonu karşılaştırırken oranlarına da bakın.

• Performans kesintisi

  Yönetmelikteki ikinci ve üçüncü gruptaki fon türlerinde, karşılaştırma ölçütünün üzerindeki getiriden alınabilir.

• Yönetim gider kesintisi (madde 21)

  Katkı paylarınız ve birikiminiz üzerinden alınabilir. Sözleşmenin ilk beş yılında giriş aidatı ve yönetim gider kesintisi toplamı yönetmelik ekindeki tutarı aşamaz; altıncı yıldan sonra bu iki kalemde kesinti yapılamaz (madde 22/A).

• İade

  Fon toplam gider kesintisinin bir kısmı, sözleşmenin altıncı yılından itibaren her yıl yönetmelik ekindeki oranlarda size ya da hesabınıza iade edilir.

Emekliliğe Yaklaşırken Fon Dağılımı

Yönetmelik madde 23, emeklilik şirketine iki önemli bilgilendirme yükümlülüğü verir. Birincisi, şirket emekliliğe hak kazanmanızdan en az iki yıl önce, birikiminizin piyasa risklerinden daha az etkilenmesi için düşük risk düzeyindeki fonlara geçişi değerlendirmeniz amacıyla size öneride bulunur. İkincisi, fon tercihlerinizi bilinçli yapabilmeniz için her üç ayda bir yatırım araçları, piyasadaki gelişmeler, sunulan fonların yatırım ve performans bilgileri ve maruz kalabileceğiniz riskler hakkında elektronik yolla bilgilendirme yapar. Bu bilgilendirmeler karar vermenizi kolaylaştırır ama kararı sizin yerinize vermez. Geçmiş performans bir fikir verir; EGM'nin belirttiği gibi sistemde getiri garantisi yoktur.

Fon Kazançları Vergilendirilir mi?

EGM'ye göre emeklilik yatırım fonlarının elde ettiği kazançlara stopaj uygulanmaz. Fon içinde oluşan getiri birikiminizin değerine yansır. Sistemden ayrılırken getiri üzerinden yapılan vergi kesintisi ise sistemde kalınan süreye göre değişir ve BES devlet katkısı yazımızda anlatılır. Birikiminizi korurken vefat riskine karşı güvence arıyorsanız hayat sigortası, beklenmedik sağlık giderleri için tamamlayıcı sağlık sigortası BES'i tamamlar. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.